Πέμπτη 28 Απριλίου 2011

ՊԻՆԿԷՕԼ





Երբ բաց եղան գարնան կանաչ դռները,
Քնար դառան աղբիւրները Պինկէօլի.-
Շարուէ շարան անցան զուգուած ուղտերը,
Եարս էլ գնաց եայլաները Պինկէօլի:

Անգին եարիս լոյս երեսին կարօտ եմ,
Նազուկ մէջքին, ծով-ծամերին կարօտ եմ,
Քաղցր լեզուին անուշ խօսքին կարօտ եմ
Սեւ աչքերով էն եղնիկին Պինկէօլի:

Պա՜ղ պա՜ղ ջրեր, պապակ շուրթս չի բացուի,
Ծուփ-ծուփ ծաղկունք, լացող աչքըս չի բացուի,
Դեռ չտեսած եարիս՝ սիրտս չի բացուի,
Ինձ ին՜չ, աւա՜ղ, բլբուլները Պինկէօլի:

Մոլորուել եմ, ճամբաներին ծանօթ չեմ,
Բիւր լճերին, գետ ու քարին ծանօթ չեմ,
Ես պանդուխտ եմ՝ էս տեղերին ծանօթ չեմ,
Քոյրի՛կ, ասա՛, ո՞րն է ճամբան Պինկէօլի:


Աւետիք Իսահակեան
1940 

*****



Հա՜յ իմ մորճ ու զմրուխտ պլպուլ,
Որ կ'երգես ի գարնան այգուն...
(Հայրէններէն)




Պաղ ջուր է բխում Պինկոլայ սարից,
Պինկոլայ սարի մամռապատ քարից:
Երկու թուխ աղջիկ, երկու թուխ փէրի
Սափորներն ուսին եկել են ջրի:
Երկու քաջ կտրիճ ձիերը հեծած,
Պինկոլայ սարից իջնում էին ցած:
-Պինկոլայ սարի քնքուշ փէրիներ,
Ջո՛ւր տուէք՝ անցնե՜ն ծարաւները մեր:
-Մեր ջուրը տաք է, լաւ կ'անէք՝ չառնէք,
Շատերն են մեռել, դուք էլ կը մեռնէք:
-Ախ, տուէք խմենք, թող մեռնենք մենք էլ,
Հաշուենք թէ մի օր աշխարհ չենք եկել...

Պաղ ջուր է բխում Պինկոլայ սարից,
Պինկոլայ սարի մամռապատ քարից:


Սողոմոն Տարօնցի

ՊԻՆԿԷՕԼ





Շընկշընկալով հովն է փըչում
Զով Պինկէօլի լանջերից.
Գոչգոչալով ուղխն է վազում
Խոր Պինկէօլի ձորերից:

Հորուտ-Մորուտն ծաղկանց ծովում
Բուրում է բոյր ու երգեր.
Շուխիկ-Հուրին լըճի ծոցում
Լողանում է անընկեր:

Հրեշտակը երկրի կեանքից
Դիւթուած, ապշած լիուլի՛.
Վայր է ընկնում աստղոտ երկնից-
Ընկնում գիրկը Պինկէօլի:

Փերուզ-երկինքն հըրեշտակին
Կարեկցում է, ցաւակցում.-
-«Ա՜խ, ափսո՜ս քո անմահ կեանքին,
Որ չըփայլեց դրախտում...»

Բիւրեղ լըճից ցօղն է ելնում
Ծիածանի ժըպիտով.
Ծաղիկների ջինջ բողբոջում
Յանգ է առնում շողալով:

Զմրուխտ-երկիրն հըրեշտակին
Ողջունում է, փաղաքշում.
-«Ա՜խ, երնէ՜կ քո մատաղ կեանքին,
Որ պիտ ծաղկի Պինկէօլում»:

Վառ անուրջում ուղխն է մնչում,
Ծփում են սէգ ու արօտ,
Բլբուլների հոյլքն է շնչում,
Շնչում է սէ՛ր ու կարօտ:

Անո՜ւշ-անո՜ւշ հովն է փչում
Զով Պինկէօլի լանջերից,
Ոլոր-մոլոր ուղխն է փախչում
Խոր Պինկէօլի ձորերից...


Աւետիք Իսահակեան
1893, Վիեննա

ՊԻՆԿԷՕԼ





Պինկէօլ՝ այն բարձր եւ աննման լեռն է, որ մեծ ու փոքր Հայաստանի կեդրոնը կամ սրտին վրայ ուսած է, եւ որ հիներն եւ նորերէն կը սեպուի Ադամայ Եդեմ դրախտ: Ասոր գագաթը ելլողը կը վայելէ անապակ օդ, շատ ջինջ կ'երեւայ իրեն երկնքի եթերը. քիչ մը դէպի վար իջեցնելով իր աչքերը, շուրջանակի կը տեսնէ Հայաստանի բոլոր կողմերը, կ'ողջունէ Մասիսները եւ Արագածը համայն հիւսիսային եւ արեւմտեան կողմերով:

Այստեղ Անիի գմբէթներուն ու բերդերու բեկորներուն վրայ վայող բուերու արձագանգն ու սոյլը կը բերէ գարնան սիւքը եւ կը խառնէ Պինկէօլի բլբուլներու եւ հովուական սրինգներու ձայներուն: Վասպուրականի ծովը, Տիգրանակերտն իր Միջագետքով, Ծոփք, Բալայ հովիտը, Կարինը՝ Բասենով, Պինկէօլէն կ'երեւին սրատեսներուն, եւ ասոնք Պինկէօլէն ջուր կ'ընդունին:

Խնուս, Քղի, Ճապաղջուր, Կարնոյ հիվիտը, բոլորն ալ Պինկէօլի ածուներն են, եւ բնակիչները անկէ իրենց հացն ու ջուրը կ'ընդունին:

Պինկէօլը դժնդակ տարտարոս մըն է ձմեռուան եղանակին, եւ դրախտ՝ գարնան եւ ամրան: Պինկէօլը վեհ եւ ահաւոր չէ, այլ սիրուն. թագաւորի չի նմանիր, այլ՝ թագուհիի. քնքուշ է եւ փափուկ. կոյս մըն է պճնազարդ եւ փափկասուն. շնորհքի լեռ է, քան թէ քաջերու եւ դիւցազուններու. ասոր համար իր վրայ եղած վէպերը ոչ Ազնաւուրի, ո՛չ Դեւի, ո՛չ յաղթողի եւ ո՛չ զինուորի ու թագաւորի են, այլ սիրոյ, զուաճութեան, առողջութեան, գեղեցկութեան եւ զարդի, անուշութեան, պարարտութեան եւ գուսանի: Որովհետեւ անոր բիւր աղբերակներուն եւ հազար ակերուն բոլոր բիւր տեսակ բոյսեր եւ ծաղիկներ փռուած են: Ջրարբի մարգեր, ամենադալար բանջարներ եւ խոտեր իրենց արմատներով՝ ուտելու, բուժելու, գոյն-գոյն ներկելու կը գործածեն. վայրի կենդանիները՝ առիւծ եւ վագր չեն, այլ՝ եղնիկ եւ այծեամ: Հոն կովերը, մատակ ձիերը եւ մաքիները հօտով կ'արածին, հորթ, քուռակ եւ գառներ կը ծնանին: Հաւերն իրենց ձուերը ծաղիկներու բոյլերուն մէջ ածելով թուխս կը նստին եւ ձագերով կը թռչտին:

Հոս զբօսասէրները կու գան ուրախանալու, հիւանդները՝ օդ ու ջուր ծծելով՝ կեանքը նորոգելու, կոյսերը եւ հարսները՝ ձեռագործի թելերը ներկելու համար ծաղիկ եւ արմատ ժողվելու, ժրաջան տանտիկինները՝ բանջար ժողվելու, բժիշկները՝ դեղ ու դարմանի համար ամէն բոյսէ ծիլ կամ ծաղիկ մը կամ թուփ մը առնելու. իսկ մեղուներու տզզոցն ու բզզոցը հիանալի դաշնակութիւն մը կու տան մարդոց ու թռչուններու երգերուն, անասուններու բառաչին, գորտերու կառաչին, գլգլացող առուակին ու սուլող սիւքի ձայնին: Անթիւ, անհամար են մեղուները: Բայց միեւնոյն ժամանակ օձերն ալ կը սողոսկին այդ ծաղիկներու քովերէն, իրենք ալ կ'առնեն միեւնոյն ծաղիկներէն հիւթը եւ կը վայելեն սուրբ օդը: Հոս, մեղուներով մեղր կը շինուի, օձերով՝ թոյն:


Գարեգին Եպ. Սրունաձտեանց

ԿԱՐՕՏԻ ԵՐԳ


Աղուո՜ր գիշեր, լուսի՜ն գիշեր,
Լելակներուս բոյրը ծոցիդ,
Հոգիս քեզ շատ է կարօտցեր:

Այծտերեւներն համբոյրիդ տակ
Լարերու պէս կը դողային,
Նուագ մըն էր մրմունջն յստակ

Մամուռ պատած աւազանին՝
Առիւծներու բերնէն վազող,
Արդեօք ա՞ն ալ ցամքեցուցին:

Լուսի՜ն գիշեր, աղուո՜ր գիշեր,
Այն անկիւնին կ'երթա՞ս լոյս տալ,
Ուր հոյաբերձ աքասիաներ

Նստարանին վրայ թաքուն
Կը թափէին անուշ անձրեւն
Իրենց ճերմակ ծաղիկներուն:

Ըսէ՜, գիշե՜ր, աղուո՜ր գիշեր,
Դուն կ'որոնե՞ս երբեմն հոգիս
Ածուներուն մօտ տարուբեր:

Բիւրեղ շիթեր կը ծորե՞ս հոն
Ծարուած վարդին ծոցն հոլանի
Զոր խանձած է տաք երեկոն:

Եկո՛ւր, ա՛ռ զիս շունչիդ վրայ,
Տա՛ր հեռաւոր պարտէզիս մէջ,
Յօղըդ արցունքըս թող ըլլայ:

...Լուսի՜ն գիշեր, անգո՛ւթ գիշեր,
Հոն կան դահիճ կերպարանքներ,
Կուրցո՛ւր աչքերս...


Եւփիմէ Աւետիսեան
(Անայիս)

Τετάρτη 27 Απριλίου 2011

ՑՈՐԵԱՆԻ ԾՈՎԵՐ


         


          Հովե՜ր կ'անցնին.-
Ու ցորեաններս յուշիկ-յուշիկ կ'արթըննան.
Իրենց խորքէն կը հոսի դող մ' անսահման,
Գեղադալար կողերն ի վար բլուրին
          Ծովե՜ր կ'անցնին:

          Հովե՜ր կ'անցնին.-
Ա՜յնքան կ'յորդի, կը կատղի դաշտը յուռթի,
Որ պիտի հոն արածող ուլը խեղդի:
Գոգին մէջէն ալետատան հովիտին
          Ծովե՜ր կ'անցնին:

          Հովե՜ր կ'անցնին.-
Ու ցորեանին պատմուճանները ծփուն
Մերթ կը պատռին, մերթ կը կարուին փողփողուն:
Ըստուերի մէջ, լոյսերու մէջ փրփրագին
          Ծովե՜ր կ'անցնին:

          Հովե՜ր կ'անցնին.-
Քիստերուն մէջ կ'ալեծըփին եղիներ
Ուր լուսնակն իր սափորին կաթն է հոսեր:
Կալերէն գիւղ, գիւղէն մինչեւ աղօրին
          Ծովե՜ր կ'անցնին:

          Հովե՜ր կ'անցնին.-
Զմրուխտներով կը ծըփայ դաշտը անհուն:
Ծիտը կ'երգէ թառած հասկի մ'օրօրուն,
Մինչ իր տակէն ցորեանններու մոլեգին
          Ծովե՜ր կ'անցնին:
          Հովե՜ր կ'անցնին:


Դանիէլ  Վարուժան

Κυριακή 24 Απριλίου 2011

ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՍ ՀԵՏ





Վաղուց թէեւ իմ հայեացքը Անյայտին է ու հեռւում
Ու իմ սիրտը իմ մտքի հետ անհուններն է թափառում,
Բայց կարօտով ամէն անգամ երբ դառնում եմ դէպի քեզ՝
Մղկտում է սիրտս անվերջ քո թառանչից աղեկէզ,
Ու գաղթական զաւակներիդ լուռ շարքերից ուժասպառ,
Ե՛ւ գիւղերից, ե՛ւ շէներից՝ տխո՜ւր, դատարկ ու խաւար,
Զարկուա՜ծ հայրենիք,
Զրկուա՜ծ հայրենիք:


Խռնւում եմ մտքիս հանդէպ բանակները անհամար,
Տրորում են քո երեսը, քո դաշտերը ծաղկավառ,
Ու ջարդարար վոհմակները աղաղակով վայրենի,
Աւարներով, աւերներով, խնճոյքներով արիւնի,
Որ դարձրին քեզ մշտական սեւ ու սուգի մի հովիտ,
Խեղճ ու լալկան քո երգերով, հայեացքներով անժպիտ,
Ողբի՜ հայրենիք,
Որբի՜ հայրենիք:


Բայց հին ու նոր քո վէրքերով կանգնած ես դու կենդանի,
Կանգնած խոհո՜ւն, խորհրդաւոր ճամբին նորի ու հնի.
Հառաչանքով սրտի խորքից խօսք ես խօսում Աստծու հետ
Ու խորհում ես խորին խորհուրդ տանջանքներում չարաղէտ,
Խորհում ես դու էն մեծ խօսքը, որ տի ասես աշխարհքին
Ու պիտ դառնաս էն երկիրը, ուր ձգտում է մեր հոգին-
Յոյսի՜ հայրենիք,
Լոյսի՜ հայրենիք:


Ու պիտի գայ հանուր կեանքի արշալոյսը վառ հագած,
Հազա՜ր-հազար լուսապայծառ հոգիներով ճառագած,
Ու երկնահաս քո բարձունքի, Արարատի սուրբ լանջին,
Կենսաժպիտ իր շողերը պիտի ժպտան առաջին,
Ու պոէտներ, որ չեն պղծել իրենց շուրթերն անէծքով,
Պիտի գովեն քո նոր կեանքը նոր երգերով, նոր խօսքով,
Իմ նո՜ր հայրենիք,
Հզօ՜ր հայրենիք...



Յովհաննէս Թումանեան